Adli Kontrol Nedir? Hangi Durumlarda Uygulanır? - Samsun Avukat
12 March 2026 |
Yönetici
Adli Kontrol Nedir?
Adli kontrol, CMK'nın 109 ila 115. maddeleri arasında düzenlenen, bir suç nedeniyle yürütülen soruşturma veya kovuşturma sırasında, şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine, kanunda sayılan yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulmasıdır . Adli kontrol, tutuklamaya nazaran daha hafif ve ölçülü bir koruma tedbiri olarak kabul edilir . Adli kontrolün temel amacı, ceza muhakemesinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamak, şüpheli veya sanığın kaçmasını, delilleri karartmasını veya tanıklar üzerinde baskı kurmasını engellemektir . Ancak tüm bunlar yapılırken, kişiyi cezaevine göndermeden, özgürlüğünü kısmen kısıtlayan tedbirlerle amaca ulaşmak hedeflenir .
Adli Kontrol Hangi Durumlarda Uygulanır?
Adli kontrol kararı verilebilmesi için bazı şartların bir arada bulunması gerekir :
1. Tutuklama Şartlarının Varlığı Halinde (Tutuklamaya Alternatif Olarak)
Adli kontrole karar verilebilmesi için öncelikle tutuklama şartlarının (kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedeninin bulunması) mevcut olması gerekir . Ancak hakim veya mahkeme, tutuklama yerine adli kontrol uygulanmasına karar verebilir. Bu durumda adli kontrol, tutuklamaya alternatif bir tedbirdir . Tutuklama nedenleri şunlardır :
-Şüpheli veya sanığın kaçma şüphesi
-Delilleri karartma şüphesi (tanıklar üzerinde baskı, delilleri yok etme vb.)
2. Tutuklama Yasağı Bulunan Hallerde
Bazı durumlarda kanun, doğrudan tutuklama yasağı öngörmüştür. Bu hallerde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilemez, ancak adli kontrol uygulanabilir :
-Suçun üst sınırı: 2012 yılında yapılan değişiklikle, adli kontrol için suçun üst sınırının üç yıl veya daha az olması şartı kaldırılmıştır . Artık tüm suçlarda (ağır cezalık suçlar dahil) adli kontrol uygulanabilir.
-Yaşlılık, hastalık, engellilik: Ağır hasta, engelli, gebe veya yeni doğum yapmış kişiler hakkında öncelikle adli kontrol uygulanır .
-Çocuklar: Suça sürüklenen çocuklar hakkında tutuklama son çare olup, öncelikle adli kontrol tedbirleri değerlendirilir .
3. Azami Tutukluluk Süresinin Dolması Halinde
Kanunda belirlenen azami tutukluluk süreleri dolduğunda, şüpheli veya sanık tahliye edilir. Ancak bu durumda, tahliye kararıyla birlikte adli kontrol uygulanmasına da karar verilebilir .
4. Ağır Hastalık, Engellilik, Gebelik veya Doğum Halinde
CMK 109. maddeye göre, ağır hasta, engelli, gebe veya doğum yapmış kişiler hakkında, tutuklama yerine adli kontrol uygulanmasına öncelik verilir .
Adli Kontrol Yükümlülükleri Nelerdir?
CMK'nın 109/3. maddesinde adli kontrol kapsamında uygulanabilecek yükümlülükler sayılmıştır . Hakim veya mahkeme, somut olayın özelliklerine göre bu yükümlülüklerden bir veya birkaçına karar verebilir:
-Yurt dışına çıkamamak: Şüpheli veya sanığın yurt dışına çıkışı yasaklanır, pasaportuna el konulur .
-Belirlenen yerlere düzenli başvuru: Hakim tarafından belirlenen yerlere (karakol, adliye vb.) belirli süreler içinde düzenli olarak başvurma yükümlülüğü .
-Çağrılara uyma: Hakimin belirlediği mercilerin veya kişilerin çağrılarına uyma, mesleki uğraş veya eğitime devam konularındaki tedbirlere riayet etme .
-Taşıt kullanmama ve sürücü belgesini teslim: Her türlü taşıtı veya bazılarını kullanamamak, sürücü belgesini makbuz karşılığında teslim etmek .
-Tedavi veya muayene: Hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak ve bunları kabul etmek .
-Silah bulunduramama: Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, varsa silahları adli emanete teslim etmek .
-Konutu terk etmeme (Ev hapsi): Hakim tarafından belirlenecek konuttan dışarı çıkamamak (ev hapsi) .
-Yerleşim bölgesini terk etmeme: Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek .
-Belirlenen yerlere gitmeme: Hakim tarafından belirlenecek yer veya bölgelere gitmemek .
-Güvence (Teminat): Belli bir miktarda güvence (teminat) yatırmak .
Adli Kontrol Kararını Kim Verir?
-Soruşturma evresinde: Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hakimi tarafından verilir .
-Kovuşturma evresinde: Davaya bakan mahkeme tarafından resen veya talep üzerine verilir .
-Kanun yolu evresinde: Dosya kanun yolunda (istinaf/temyiz) ise, bu aşamada da yetkili merci adli kontrole karar verebilir .
Adli Kontrol Kararına İtiraz
Adli kontrol kararına karşı itiraz kanun yolu açıktır :
-İtiraz süresi: Kararın öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir .
-İtiraz mercii: Kararı veren hakim veya mahkemenin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi (itiraz mercii) tarafından incelenir .
-İtiraz edebilecekler: Şüpheli, sanık, müdafi (avukat), Cumhuriyet savcısı, mağdur, müşteki, katılan ve vekilleri itiraz edebilir .
Adli Kontrol Yükümlülüklerine Uymamanın Sonuçları
Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan şüpheli veya sanık hakkında :
-Hakkında tutuklama kararı verilebilir.
-Verilmiş olan güvence (teminat) varsa, devlete gelir kaydedilir.
Adli Kontrol Altında Geçen Sürenin Mahsubu
Adli kontrol altında (özellikle ev hapsi, konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerle) geçen süreler, ileride verilecek cezadan mahsup edilebilir . Özgürlüğü kısıtlayan her türlü adli kontrol tedbiri, cezadan sayılır.
Adli Kontrol Kararının Süresi ve Sona Ermesi
-Soruşturma evresinde: Adli kontrol, soruşturmanın her aşamasında kaldırılabilir veya değiştirilebilir .
-Kovuşturma evresinde: Hüküm kesinleşinceye kadar devam eder. Mahkumiyet kararı verilirse, adli kontrol kendiliğinden sona erer .
-Azami süre: Adli kontrolün azami süresi, tutuklulukta olduğu gibi, suçun türüne göre değişir. Ağır cezalık suçlarda 5 yıl, diğer suçlarda 2 yıl ile sınırlıdır .
Samsun BCA Hukuk ve Danışmanlık Olarak Yanınızdayız
Ceza soruşturması veya kovuşturması geçiren bir kişinin en doğal hakkı, adil yargılanma ve özgürlük güvencesidir. Tutuklama veya adli kontrol kararları, kişinin hayatını doğrudan etkileyen önemli hukuki işlemlerdir.
Av. Besim Can Akbaş liderliğindeki ekibimiz, ceza muhakemesi sürecinde müvekkillerimizin haklarını korumak, lehe olan tüm delilleri toplamak, adli kontrol şartlarının kaldırılması veya değiştirilmesi için hukuki mücadele vermek ve en önemlisi müvekkillerimizin sesi olmak için yanınızda.
Ceza soruşturması geçiriyorsanız, ifade vermeden önce veya tutuklama/adli kontrol kararı sonrasında mutlaka bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Samsun BCA HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Besim Can AKBAŞ
Adli kontrol, CMK'nın 109 ila 115. maddeleri arasında düzenlenen, bir suç nedeniyle yürütülen soruşturma veya kovuşturma sırasında, şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine, kanunda sayılan yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulmasıdır . Adli kontrol, tutuklamaya nazaran daha hafif ve ölçülü bir koruma tedbiri olarak kabul edilir . Adli kontrolün temel amacı, ceza muhakemesinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamak, şüpheli veya sanığın kaçmasını, delilleri karartmasını veya tanıklar üzerinde baskı kurmasını engellemektir . Ancak tüm bunlar yapılırken, kişiyi cezaevine göndermeden, özgürlüğünü kısmen kısıtlayan tedbirlerle amaca ulaşmak hedeflenir .
Adli Kontrol Hangi Durumlarda Uygulanır?
Adli kontrol kararı verilebilmesi için bazı şartların bir arada bulunması gerekir :
1. Tutuklama Şartlarının Varlığı Halinde (Tutuklamaya Alternatif Olarak)
Adli kontrole karar verilebilmesi için öncelikle tutuklama şartlarının (kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedeninin bulunması) mevcut olması gerekir . Ancak hakim veya mahkeme, tutuklama yerine adli kontrol uygulanmasına karar verebilir. Bu durumda adli kontrol, tutuklamaya alternatif bir tedbirdir . Tutuklama nedenleri şunlardır :
-Şüpheli veya sanığın kaçma şüphesi
-Delilleri karartma şüphesi (tanıklar üzerinde baskı, delilleri yok etme vb.)
2. Tutuklama Yasağı Bulunan Hallerde
Bazı durumlarda kanun, doğrudan tutuklama yasağı öngörmüştür. Bu hallerde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilemez, ancak adli kontrol uygulanabilir :
-Suçun üst sınırı: 2012 yılında yapılan değişiklikle, adli kontrol için suçun üst sınırının üç yıl veya daha az olması şartı kaldırılmıştır . Artık tüm suçlarda (ağır cezalık suçlar dahil) adli kontrol uygulanabilir.
-Yaşlılık, hastalık, engellilik: Ağır hasta, engelli, gebe veya yeni doğum yapmış kişiler hakkında öncelikle adli kontrol uygulanır .
-Çocuklar: Suça sürüklenen çocuklar hakkında tutuklama son çare olup, öncelikle adli kontrol tedbirleri değerlendirilir .
3. Azami Tutukluluk Süresinin Dolması Halinde
Kanunda belirlenen azami tutukluluk süreleri dolduğunda, şüpheli veya sanık tahliye edilir. Ancak bu durumda, tahliye kararıyla birlikte adli kontrol uygulanmasına da karar verilebilir .
4. Ağır Hastalık, Engellilik, Gebelik veya Doğum Halinde
CMK 109. maddeye göre, ağır hasta, engelli, gebe veya doğum yapmış kişiler hakkında, tutuklama yerine adli kontrol uygulanmasına öncelik verilir .
Adli Kontrol Yükümlülükleri Nelerdir?
CMK'nın 109/3. maddesinde adli kontrol kapsamında uygulanabilecek yükümlülükler sayılmıştır . Hakim veya mahkeme, somut olayın özelliklerine göre bu yükümlülüklerden bir veya birkaçına karar verebilir:
-Yurt dışına çıkamamak: Şüpheli veya sanığın yurt dışına çıkışı yasaklanır, pasaportuna el konulur .
-Belirlenen yerlere düzenli başvuru: Hakim tarafından belirlenen yerlere (karakol, adliye vb.) belirli süreler içinde düzenli olarak başvurma yükümlülüğü .
-Çağrılara uyma: Hakimin belirlediği mercilerin veya kişilerin çağrılarına uyma, mesleki uğraş veya eğitime devam konularındaki tedbirlere riayet etme .
-Taşıt kullanmama ve sürücü belgesini teslim: Her türlü taşıtı veya bazılarını kullanamamak, sürücü belgesini makbuz karşılığında teslim etmek .
-Tedavi veya muayene: Hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak ve bunları kabul etmek .
-Silah bulunduramama: Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, varsa silahları adli emanete teslim etmek .
-Konutu terk etmeme (Ev hapsi): Hakim tarafından belirlenecek konuttan dışarı çıkamamak (ev hapsi) .
-Yerleşim bölgesini terk etmeme: Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek .
-Belirlenen yerlere gitmeme: Hakim tarafından belirlenecek yer veya bölgelere gitmemek .
-Güvence (Teminat): Belli bir miktarda güvence (teminat) yatırmak .
Adli Kontrol Kararını Kim Verir?
-Soruşturma evresinde: Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hakimi tarafından verilir .
-Kovuşturma evresinde: Davaya bakan mahkeme tarafından resen veya talep üzerine verilir .
-Kanun yolu evresinde: Dosya kanun yolunda (istinaf/temyiz) ise, bu aşamada da yetkili merci adli kontrole karar verebilir .
Adli Kontrol Kararına İtiraz
Adli kontrol kararına karşı itiraz kanun yolu açıktır :
-İtiraz süresi: Kararın öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir .
-İtiraz mercii: Kararı veren hakim veya mahkemenin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi (itiraz mercii) tarafından incelenir .
-İtiraz edebilecekler: Şüpheli, sanık, müdafi (avukat), Cumhuriyet savcısı, mağdur, müşteki, katılan ve vekilleri itiraz edebilir .
Adli Kontrol Yükümlülüklerine Uymamanın Sonuçları
Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan şüpheli veya sanık hakkında :
-Hakkında tutuklama kararı verilebilir.
-Verilmiş olan güvence (teminat) varsa, devlete gelir kaydedilir.
Adli Kontrol Altında Geçen Sürenin Mahsubu
Adli kontrol altında (özellikle ev hapsi, konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerle) geçen süreler, ileride verilecek cezadan mahsup edilebilir . Özgürlüğü kısıtlayan her türlü adli kontrol tedbiri, cezadan sayılır.
Adli Kontrol Kararının Süresi ve Sona Ermesi
-Soruşturma evresinde: Adli kontrol, soruşturmanın her aşamasında kaldırılabilir veya değiştirilebilir .
-Kovuşturma evresinde: Hüküm kesinleşinceye kadar devam eder. Mahkumiyet kararı verilirse, adli kontrol kendiliğinden sona erer .
-Azami süre: Adli kontrolün azami süresi, tutuklulukta olduğu gibi, suçun türüne göre değişir. Ağır cezalık suçlarda 5 yıl, diğer suçlarda 2 yıl ile sınırlıdır .
Samsun BCA Hukuk ve Danışmanlık Olarak Yanınızdayız
Ceza soruşturması veya kovuşturması geçiren bir kişinin en doğal hakkı, adil yargılanma ve özgürlük güvencesidir. Tutuklama veya adli kontrol kararları, kişinin hayatını doğrudan etkileyen önemli hukuki işlemlerdir.
Av. Besim Can Akbaş liderliğindeki ekibimiz, ceza muhakemesi sürecinde müvekkillerimizin haklarını korumak, lehe olan tüm delilleri toplamak, adli kontrol şartlarının kaldırılması veya değiştirilmesi için hukuki mücadele vermek ve en önemlisi müvekkillerimizin sesi olmak için yanınızda.
Ceza soruşturması geçiriyorsanız, ifade vermeden önce veya tutuklama/adli kontrol kararı sonrasında mutlaka bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Samsun BCA HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Besim Can AKBAŞ