Adli Kontrol Nedir? Yükümlülükler Nelerdir? - Samsun Avukat
16 March 2026 |
Yönetici
Adli Kontrol Nedir?
Adli kontrol, CMK'nın 109 ila 115. maddeleri arasında düzenlenen, bir suç nedeniyle yürütülen soruşturma veya kovuşturma sırasında, şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine, kanunda sayılan yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulmasıdır . Adli kontrol, tutuklamaya nazaran daha hafif ve ölçülü bir koruma tedbiri olarak kabul edilir. Adli kontrolün temel amacı, ceza muhakemesinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamak, şüpheli veya sanığın kaçmasını, delilleri karartmasını veya tanıklar üzerinde baskı kurmasını engellemektir . Ancak tüm bunlar yapılırken, kişiyi cezaevine göndermeden, özgürlüğünü kısmen kısıtlayan tedbirlerle amaca ulaşmak hedeflenir .
Adli Kontrol Yükümlülükleri Nelerdir? (CMK m. 109/3)
CMK'nın 109/3. maddesinde adli kontrol kapsamında uygulanabilecek yükümlülükler sayılmıştır . Hakim veya mahkeme, somut olayın özelliklerine göre bu yükümlülüklerden bir veya birkaçına karar verebilir. İşte 2026 güncel mevzuatına göre adli kontrol yükümlülükleri:
1. Yurt Dışına Çıkamamak (CMK m. 109/3-a)
Şüpheli veya sanığın yurt dışına çıkışı yasaklanır, pasaportuna el konulur . Bu yükümlülük, en sık uygulanan adli kontrol tedbirlerindendir ve kişinin kaçma şüphesini önlemeye yöneliktir .
Uygulama: Pasaport veya seyahat belgesi varsa adli emanete teslim edilir. Yurt dışına çıkış yasağı, Emniyet Genel Müdürlüğü sistemine işlenir ve kişi sınır kapılarından çıkış yapamaz.
2. Belirlenen Yerlere Düzenli Başvuru (CMK m. 109/3-b)
Hakim tarafından belirlenen yerlere (karakol, adliye, denetimli serbestlik müdürlüğü vb.) belirli süreler içinde düzenli olarak başvurma yükümlülüğüdür .
Uygulama: Genellikle haftada bir veya ayda bir gibi periyotlarla imza atma şeklinde uygulanır. Kişi, belirlenen gün ve saatte ilgili mercie giderek varlığını bildirir.
3. Çağrılara Uyma ve Tedbirlere Riayet (CMK m. 109/3-c)
Hakimin belirlediği mercilerin veya kişilerin çağrılarına uyma, mesleki uğraş veya eğitime devam konularındaki tedbirlere riayet etme yükümlülüğüdür .
Uygulama: Örneğin, işe devam etme, eğitimini sürdürme, belirli bir mesleki faaliyette bulunmama gibi özel koşullar içerebilir.
4. Taşıt Kullanmama ve Sürücü Belgesini Teslim (CMK m. 109/3-d)
Her türlü taşıtı veya bazılarını kullanamamak, sürücü belgesini makbuz karşılığında teslim etmek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Özellikle trafik güvenliğini tehlikeye sokan suçlar (alkollü araç kullanma, ölümlü trafik kazaları) nedeniyle yürütülen soruşturmalarda uygulanır. Kişi, sürücü belgesini adli emanete teslim eder ve belge süre boyunca iade edilmez.
5. Tedavi veya Muayene Tedbirlerine Tabi Olmak (CMK m. 109/3-e)
Hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak ve bunları kabul etmek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Özellikle madde bağımlılığı, alkol bağımlılığı veya akıl hastalığı bulunan şüpheli veya sanıklar hakkında uygulanır. Kişinin tedavi olması ve tedaviye devam etmesi sağlanır.
6. Silah Bulunduramamak ve Silahları Teslim (CMK m. 109/3-g)
Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, varsa silahları adli emanete teslim etmek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Ateşli silahlarla işlenen suçlar veya silah kullanma riski bulunan kişiler hakkında uygulanır. Ruhsatlı silahlar dahil tüm silahlar adli emanete teslim edilir.
7. Konutu Terk Etmemek (Ev Hapsi) (CMK m. 109/3-j)
Hakim tarafından belirlenecek konuttan dışarı çıkamamak, yani ev hapsi yükümlülüğüdür .
Uygulama: En ağır adli kontrol tedbirlerinden biridir. Kişi, belirlenen konut dışına çıkamaz. Çıkması halinde yükümlülüğü ihlal etmiş sayılır. Mahkeme, elektronik kelepçe gibi teknik araçlarla denetim yapılmasına da karar verebilir.
8. Belirli Yerleşim Bölgesini Terk Etmemek (CMK m. 109/3-k)
Hakim tarafından belirlenecek yerleşim bölgesini (il, ilçe, mahalle vb.) terk etmemek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Kişinin belirlenen coğrafi alan dışına çıkması yasaklanır. Ev hapsinden farklı olarak, belirlenen bölge içinde serbestçe dolaşabilir.
9. Belirlenen Yerlere Gitmemek (CMK m. 109/3-l)
Hakim tarafından belirlenecek yer veya bölgelere gitmemek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Örneğin, olayın meydana geldiği yere, mağdurun yaşadığı yere veya belirli eğlence mekanlarına gitmemek gibi. Suçun işlenmesinde etkili olan veya mağdurla karşılaşma riski bulunan yerler için uygulanır.
10. Güvence (Teminat) Yatırma (CMK m. 109/3-...)
Şüpheli veya sanığın belirli bir miktarda güvence (teminat) yatırması yükümlülüğüdür . CMK'da güvence yükümlülüğü ayrı bir bentte düzenlenmektedir.
Uygulama: Kişi, mahkemece belirlenen miktardaki parayı vezneye yatırır. Bu güvence, kişinin yükümlülüklere uymasını ve duruşmalara katılmasını sağlamaya yöneliktir. Yükümlülüklere uyulması halinde güvence iade edilir.
Suça sürüklenen çocuklar hakkında uygulanabilecek ek yükümlülükler şunlardır :
-Hakim tarafından belirlenecek çevre sınırlarının dışına çıkamamak
-Hakim tarafından belirlenecek bazı yerlere gidememek veya ancak bazı yerlere gidebilmek
-Hakim tarafından belirlenecek kişi ve kuruluşlarla ilişki kuramamak
Adli Kontrol Kararına Uymamanın Sonuçları
Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan şüpheli veya sanık hakkında :
-Hakkında tutuklama kararı verilebilir.
-Verilmiş olan güvence (teminat) varsa, devlete gelir kaydedilir (müsadere edilir).
Adli Kontrol Altında Geçen Sürenin Mahsubu
Adli kontrol altında (özellikle ev hapsi, konutu terk etmeme gibi özgürlüğü kısıtlayıcı yükümlülüklerle) geçen süreler, ileride verilecek cezadan mahsup edilebilir . Yargıtay içtihatlarına göre, kişinin özgürlüğünü ciddi şekilde kısıtlayan adli kontrol tedbirleri (örneğin ev hapsi), cezadan sayılır.
Adli Kontrol Kararına İtiraz
Adli kontrol kararına karşı itiraz kanun yolu açıktır :
-İtiraz süresi: Kararın öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir.
-İtiraz mercii: Kararı veren hakim veya mahkemenin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi tarafından incelenir.
-İtiraz edebilecekler: Şüpheli, sanık, müdafi (avukat), Cumhuriyet savcısı, mağdur, müşteki, katılan ve vekilleri itiraz edebilir.
Adli Kontrol Kararının Süresi
Adli kontrol kararı, soruşturma veya kovuşturma devam ettiği sürece geçerlidir :
-Soruşturma evresinde: Cumhuriyet savcısının talebi, sulh ceza hakiminin kararı ile her zaman kaldırılabilir veya değiştirilebilir.
-Kovuşturma evresinde: Mahkeme, koşulların değişmesi halinde adli kontrol tedbirlerini kaldırabilir veya değiştirebilir.
Azami süre: Adli kontrolün azami süresi, tutuklulukta olduğu gibi, suçun türüne göre değişir. Ağır cezalık suçlarda 5 yıl, diğer suçlarda 2 yıl ile sınırlıdır.
Samsun BCA Hukuk ve Danışmanlık Olarak Yanınızdayız
Adli kontrol kararı, kişinin günlük yaşamını, seyahat özgürlüğünü, mesleki faaliyetlerini ve sosyal ilişkilerini doğrudan etkileyen önemli bir hukuki işlemdir. Yükümlülüklerin kapsamı, süresi ve uygulanma biçimi, kişiden kişiye değişebilir ve her bir yükümlülüğün hukuki sonuçları farklıdır.
Av. Besim Can Akbaş liderliğindeki ekibimiz, ceza muhakemesi sürecinde müvekkillerimizin haklarını korumak, adli kontrol şartlarının kaldırılması veya değiştirilmesi, daha hafif yükümlülükler uygulanması ve itiraz süreçlerinde profesyonel hukuki destek sunmaktadır.
Hakkınızda bir soruşturma başlatıldıysa veya adli kontrol kararıyla karşı karşıyaysanız, hak kaybına uğramadan bizimle iletişime geçin.
Samsun BCA HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Besim Can AKBAŞ
Adli kontrol, CMK'nın 109 ila 115. maddeleri arasında düzenlenen, bir suç nedeniyle yürütülen soruşturma veya kovuşturma sırasında, şüpheli veya sanığın tutuklanması yerine, kanunda sayılan yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulmasıdır . Adli kontrol, tutuklamaya nazaran daha hafif ve ölçülü bir koruma tedbiri olarak kabul edilir. Adli kontrolün temel amacı, ceza muhakemesinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamak, şüpheli veya sanığın kaçmasını, delilleri karartmasını veya tanıklar üzerinde baskı kurmasını engellemektir . Ancak tüm bunlar yapılırken, kişiyi cezaevine göndermeden, özgürlüğünü kısmen kısıtlayan tedbirlerle amaca ulaşmak hedeflenir .
Adli Kontrol Yükümlülükleri Nelerdir? (CMK m. 109/3)
CMK'nın 109/3. maddesinde adli kontrol kapsamında uygulanabilecek yükümlülükler sayılmıştır . Hakim veya mahkeme, somut olayın özelliklerine göre bu yükümlülüklerden bir veya birkaçına karar verebilir. İşte 2026 güncel mevzuatına göre adli kontrol yükümlülükleri:
1. Yurt Dışına Çıkamamak (CMK m. 109/3-a)
Şüpheli veya sanığın yurt dışına çıkışı yasaklanır, pasaportuna el konulur . Bu yükümlülük, en sık uygulanan adli kontrol tedbirlerindendir ve kişinin kaçma şüphesini önlemeye yöneliktir .
Uygulama: Pasaport veya seyahat belgesi varsa adli emanete teslim edilir. Yurt dışına çıkış yasağı, Emniyet Genel Müdürlüğü sistemine işlenir ve kişi sınır kapılarından çıkış yapamaz.
2. Belirlenen Yerlere Düzenli Başvuru (CMK m. 109/3-b)
Hakim tarafından belirlenen yerlere (karakol, adliye, denetimli serbestlik müdürlüğü vb.) belirli süreler içinde düzenli olarak başvurma yükümlülüğüdür .
Uygulama: Genellikle haftada bir veya ayda bir gibi periyotlarla imza atma şeklinde uygulanır. Kişi, belirlenen gün ve saatte ilgili mercie giderek varlığını bildirir.
3. Çağrılara Uyma ve Tedbirlere Riayet (CMK m. 109/3-c)
Hakimin belirlediği mercilerin veya kişilerin çağrılarına uyma, mesleki uğraş veya eğitime devam konularındaki tedbirlere riayet etme yükümlülüğüdür .
Uygulama: Örneğin, işe devam etme, eğitimini sürdürme, belirli bir mesleki faaliyette bulunmama gibi özel koşullar içerebilir.
4. Taşıt Kullanmama ve Sürücü Belgesini Teslim (CMK m. 109/3-d)
Her türlü taşıtı veya bazılarını kullanamamak, sürücü belgesini makbuz karşılığında teslim etmek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Özellikle trafik güvenliğini tehlikeye sokan suçlar (alkollü araç kullanma, ölümlü trafik kazaları) nedeniyle yürütülen soruşturmalarda uygulanır. Kişi, sürücü belgesini adli emanete teslim eder ve belge süre boyunca iade edilmez.
5. Tedavi veya Muayene Tedbirlerine Tabi Olmak (CMK m. 109/3-e)
Hastaneye yatmak dahil, tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak ve bunları kabul etmek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Özellikle madde bağımlılığı, alkol bağımlılığı veya akıl hastalığı bulunan şüpheli veya sanıklar hakkında uygulanır. Kişinin tedavi olması ve tedaviye devam etmesi sağlanır.
6. Silah Bulunduramamak ve Silahları Teslim (CMK m. 109/3-g)
Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, varsa silahları adli emanete teslim etmek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Ateşli silahlarla işlenen suçlar veya silah kullanma riski bulunan kişiler hakkında uygulanır. Ruhsatlı silahlar dahil tüm silahlar adli emanete teslim edilir.
7. Konutu Terk Etmemek (Ev Hapsi) (CMK m. 109/3-j)
Hakim tarafından belirlenecek konuttan dışarı çıkamamak, yani ev hapsi yükümlülüğüdür .
Uygulama: En ağır adli kontrol tedbirlerinden biridir. Kişi, belirlenen konut dışına çıkamaz. Çıkması halinde yükümlülüğü ihlal etmiş sayılır. Mahkeme, elektronik kelepçe gibi teknik araçlarla denetim yapılmasına da karar verebilir.
8. Belirli Yerleşim Bölgesini Terk Etmemek (CMK m. 109/3-k)
Hakim tarafından belirlenecek yerleşim bölgesini (il, ilçe, mahalle vb.) terk etmemek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Kişinin belirlenen coğrafi alan dışına çıkması yasaklanır. Ev hapsinden farklı olarak, belirlenen bölge içinde serbestçe dolaşabilir.
9. Belirlenen Yerlere Gitmemek (CMK m. 109/3-l)
Hakim tarafından belirlenecek yer veya bölgelere gitmemek yükümlülüğüdür .
Uygulama: Örneğin, olayın meydana geldiği yere, mağdurun yaşadığı yere veya belirli eğlence mekanlarına gitmemek gibi. Suçun işlenmesinde etkili olan veya mağdurla karşılaşma riski bulunan yerler için uygulanır.
10. Güvence (Teminat) Yatırma (CMK m. 109/3-...)
Şüpheli veya sanığın belirli bir miktarda güvence (teminat) yatırması yükümlülüğüdür . CMK'da güvence yükümlülüğü ayrı bir bentte düzenlenmektedir.
Uygulama: Kişi, mahkemece belirlenen miktardaki parayı vezneye yatırır. Bu güvence, kişinin yükümlülüklere uymasını ve duruşmalara katılmasını sağlamaya yöneliktir. Yükümlülüklere uyulması halinde güvence iade edilir.
Suça sürüklenen çocuklar hakkında uygulanabilecek ek yükümlülükler şunlardır :
-Hakim tarafından belirlenecek çevre sınırlarının dışına çıkamamak
-Hakim tarafından belirlenecek bazı yerlere gidememek veya ancak bazı yerlere gidebilmek
-Hakim tarafından belirlenecek kişi ve kuruluşlarla ilişki kuramamak
Adli Kontrol Kararına Uymamanın Sonuçları
Adli kontrol yükümlülüklerine uymayan şüpheli veya sanık hakkında :
-Hakkında tutuklama kararı verilebilir.
-Verilmiş olan güvence (teminat) varsa, devlete gelir kaydedilir (müsadere edilir).
Adli Kontrol Altında Geçen Sürenin Mahsubu
Adli kontrol altında (özellikle ev hapsi, konutu terk etmeme gibi özgürlüğü kısıtlayıcı yükümlülüklerle) geçen süreler, ileride verilecek cezadan mahsup edilebilir . Yargıtay içtihatlarına göre, kişinin özgürlüğünü ciddi şekilde kısıtlayan adli kontrol tedbirleri (örneğin ev hapsi), cezadan sayılır.
Adli Kontrol Kararına İtiraz
Adli kontrol kararına karşı itiraz kanun yolu açıktır :
-İtiraz süresi: Kararın öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir.
-İtiraz mercii: Kararı veren hakim veya mahkemenin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi tarafından incelenir.
-İtiraz edebilecekler: Şüpheli, sanık, müdafi (avukat), Cumhuriyet savcısı, mağdur, müşteki, katılan ve vekilleri itiraz edebilir.
Adli Kontrol Kararının Süresi
Adli kontrol kararı, soruşturma veya kovuşturma devam ettiği sürece geçerlidir :
-Soruşturma evresinde: Cumhuriyet savcısının talebi, sulh ceza hakiminin kararı ile her zaman kaldırılabilir veya değiştirilebilir.
-Kovuşturma evresinde: Mahkeme, koşulların değişmesi halinde adli kontrol tedbirlerini kaldırabilir veya değiştirebilir.
Azami süre: Adli kontrolün azami süresi, tutuklulukta olduğu gibi, suçun türüne göre değişir. Ağır cezalık suçlarda 5 yıl, diğer suçlarda 2 yıl ile sınırlıdır.
Samsun BCA Hukuk ve Danışmanlık Olarak Yanınızdayız
Adli kontrol kararı, kişinin günlük yaşamını, seyahat özgürlüğünü, mesleki faaliyetlerini ve sosyal ilişkilerini doğrudan etkileyen önemli bir hukuki işlemdir. Yükümlülüklerin kapsamı, süresi ve uygulanma biçimi, kişiden kişiye değişebilir ve her bir yükümlülüğün hukuki sonuçları farklıdır.
Av. Besim Can Akbaş liderliğindeki ekibimiz, ceza muhakemesi sürecinde müvekkillerimizin haklarını korumak, adli kontrol şartlarının kaldırılması veya değiştirilmesi, daha hafif yükümlülükler uygulanması ve itiraz süreçlerinde profesyonel hukuki destek sunmaktadır.
Hakkınızda bir soruşturma başlatıldıysa veya adli kontrol kararıyla karşı karşıyaysanız, hak kaybına uğramadan bizimle iletişime geçin.
Samsun BCA HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Besim Can AKBAŞ