Arabuluculuk Nedir? Hangi Davalarda Zorunludur? - Samsun Avukat
12 March 2026 |
Yönetici
Arabuluculuk Nedir?
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na göre arabuluculuk; sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim süreci kuran, uzmanlık eğitimi almış tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemidir . Önemli olan, arabulucunun bir karar verici olmamasıdır . Hakem veya yargıç gibi "kim haklı, kim haksız" kararını vermez. Onun görevi, tarafların ortak menfaatlerine uygun, sürdürülebilir ve her iki tarafın da kabul edeceği bir çözüm için müzakere zemini hazırlamaktır . Karar, tamamen taraflara aittir .
Neden Arabuluculuk?
Alternatif bir çözüm yöntemi olarak arabuluculuğun tercih edilmesinin başlıca nedenleri şunlardır :
-Hız: Mahkeme süreçlerine göre çok daha kısa sürede sonuçlanır.
-Ekonomik Olması: Yargılama giderleri ve vekalet ücretlerine kıyasla daha düşük maliyetlidir.
-Gizlilik: Mahkeme salonlarının aksine, arabuluculuk süreci tamamen gizlidir . Bu, ticari sırlar veya aile mahremiyeti için büyük avantaj sağlar.
-İlişkilerin Korunması: Tarafların birbirleriyle olan ticari, ailevi veya komşuluk ilişkilerinin devam etmesine olanak tanır .
-Tarafların Söz Sahibi Olması: Çözüm, taraflara dayatılmaz, onlar tarafından üretilir, bu da anlaşmaya uyum oranını artırır .
Arabuluculuğun Temel İlkeleri
Arabuluculuk süreci, güvenilirliğini ve etkinliğini birkaç temel ilkeye borçludur :
-İradilik (Gönüllülük): Kural olarak, taraflar arabuluculuğa başvurmakta, süreci devam ettirmekte veya sonlandırmakta tamamen özgürdür . Zorunlu arabuluculuk, bu kuralın kanunla belirlenmiş istisnasıdır ve yalnızca süreci başlatma zorunluluğu getirir; anlaşma zorunluluğu yoktur .
-Eşitlik: Taraflar, süreç boyunca eşit haklara sahiptir .
-Gizlilik: Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, arabuluculuk sürecindeki tüm bilgi, belge ve kayıtlar gizlidir. Bu bilgiler daha sonra mahkemede delil olarak kullanılamaz .
-Tarafsızlık ve Bağımsızlık: Arabulucu, taraflara karşı tarafsız olmak ve herhangi bir menfaat ilişkisi içinde bulunmamak zorundadır .
Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunludur? (Dava Şartı Arabuluculuk)
1 Ocak 2026 itibarıyla güncel mevzuatımıza göre, bazı dava türlerinde mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuğa başvurmak yasal bir zorunluluktur. Bu durumda arabuluculuk, "dava şartı" olarak adlandırılır. Yani, dava açmadan önce arabulucuya gidildiğine dair son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir . Aksi halde dava, usulden reddedilir. İşte zorunlu arabuluculuk kapsamındaki başlıca dava türleri:
-İş Hukukundan Kaynaklanan Davalar: İşçi ve işveren arasındaki bireysel veya toplu iş sözleşmelerine dayanan; işçi veya işveren alacakları, tazminat (ihbar, kıdem, kötüniyet tazminatı gibi) ve işe iade talepli davalarda arabuluculuk zorunludur .
-Ticari Davalar: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda belirtilen ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konulardan doğan ticari uyuşmazlıklarda (örneğin, ticari satım, hizmet, eser sözleşmeleri, ortaklık davaları) dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
-Tüketici Davaları: Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklar için de dava şartı arabuluculuk geçerlidir.
-Kira Hukukundan Kaynaklanan Bazı Davalar: Kira ilişkisinden doğan; kira bedelinin belirlenmesi, uyarlama, kira sözleşmesinin feshi (tahliye dahil), kira alacağı gibi uyuşmazlıklarda da arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.
Not: Aile hukukundan kaynaklanan (boşanma, velayet, nafaka gibi) uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu değildir, ihtiyaridir. Ancak taraflar, boşanma davası devam ederken belirli konularda (örneğin mal paylaşımı) anlaşmak için arabulucuya başvurabilirler .
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Süreç genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşur :
-Başvuru: Taraflardan biri, arabuluculuk merkezine veya serbest arabulucuya başvurur. Zorunlu hallerde, dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvuru yapılır.
-İlk Toplantı: Arabulucu, tarafları bilgilendirir ve sürecin kurallarını anlatır.
-Müzakereler (Ortak ve Özel Oturumlar): Arabulucu, taraflarla birlikte veya ayrı ayrı görüşerek ihtiyaç ve menfaatleri tespit eder.
-Anlaşma veya Anlaşmama: Taraflar bir çözümde uzlaşırsa, bu durum bir anlaşma tutanağı ile belgelenir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanak düzenlenir . Zorunlu arabuluculukta, bu son tutanak dava dosyasına eklenir.
-İcra Edilebilirlik: Tarafların anlaşması halinde, anlaşma belgesi mahkemeden "icra edilebilirlik şerhi" alınmak suretiyle ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanır ve cebri icra yoluyla uygulanabilir .
Samsun BCA Hukuk ve Danışmanlık Olarak Yanınızdayız
Av. Besim Can Akbaş liderliğindeki ekibimiz, arabuluculuk süreçlerinde müvekkillerimize en doğru stratejiyi belirlemekte ve haklarını korumakta rehberlik eder. İster zorunlu bir arabuluculuk sürecinde isteyin, ister ihtiyari bir uyuşmazlığın çözümünde, hukuki danışmanlık ve temsil hizmetimizle yanınızdayız.
Bir uyuşmazlık yaşamanız halinde, dava yoluna gitmeden önce size en uygun çözümü birlikte değerlendirelim.
Samsun BCA HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Besim Can AKBAŞ
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na göre arabuluculuk; sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim süreci kuran, uzmanlık eğitimi almış tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemidir . Önemli olan, arabulucunun bir karar verici olmamasıdır . Hakem veya yargıç gibi "kim haklı, kim haksız" kararını vermez. Onun görevi, tarafların ortak menfaatlerine uygun, sürdürülebilir ve her iki tarafın da kabul edeceği bir çözüm için müzakere zemini hazırlamaktır . Karar, tamamen taraflara aittir .
Neden Arabuluculuk?
Alternatif bir çözüm yöntemi olarak arabuluculuğun tercih edilmesinin başlıca nedenleri şunlardır :
-Hız: Mahkeme süreçlerine göre çok daha kısa sürede sonuçlanır.
-Ekonomik Olması: Yargılama giderleri ve vekalet ücretlerine kıyasla daha düşük maliyetlidir.
-Gizlilik: Mahkeme salonlarının aksine, arabuluculuk süreci tamamen gizlidir . Bu, ticari sırlar veya aile mahremiyeti için büyük avantaj sağlar.
-İlişkilerin Korunması: Tarafların birbirleriyle olan ticari, ailevi veya komşuluk ilişkilerinin devam etmesine olanak tanır .
-Tarafların Söz Sahibi Olması: Çözüm, taraflara dayatılmaz, onlar tarafından üretilir, bu da anlaşmaya uyum oranını artırır .
Arabuluculuğun Temel İlkeleri
Arabuluculuk süreci, güvenilirliğini ve etkinliğini birkaç temel ilkeye borçludur :
-İradilik (Gönüllülük): Kural olarak, taraflar arabuluculuğa başvurmakta, süreci devam ettirmekte veya sonlandırmakta tamamen özgürdür . Zorunlu arabuluculuk, bu kuralın kanunla belirlenmiş istisnasıdır ve yalnızca süreci başlatma zorunluluğu getirir; anlaşma zorunluluğu yoktur .
-Eşitlik: Taraflar, süreç boyunca eşit haklara sahiptir .
-Gizlilik: Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, arabuluculuk sürecindeki tüm bilgi, belge ve kayıtlar gizlidir. Bu bilgiler daha sonra mahkemede delil olarak kullanılamaz .
-Tarafsızlık ve Bağımsızlık: Arabulucu, taraflara karşı tarafsız olmak ve herhangi bir menfaat ilişkisi içinde bulunmamak zorundadır .
Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunludur? (Dava Şartı Arabuluculuk)
1 Ocak 2026 itibarıyla güncel mevzuatımıza göre, bazı dava türlerinde mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuğa başvurmak yasal bir zorunluluktur. Bu durumda arabuluculuk, "dava şartı" olarak adlandırılır. Yani, dava açmadan önce arabulucuya gidildiğine dair son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir . Aksi halde dava, usulden reddedilir. İşte zorunlu arabuluculuk kapsamındaki başlıca dava türleri:
-İş Hukukundan Kaynaklanan Davalar: İşçi ve işveren arasındaki bireysel veya toplu iş sözleşmelerine dayanan; işçi veya işveren alacakları, tazminat (ihbar, kıdem, kötüniyet tazminatı gibi) ve işe iade talepli davalarda arabuluculuk zorunludur .
-Ticari Davalar: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda belirtilen ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konulardan doğan ticari uyuşmazlıklarda (örneğin, ticari satım, hizmet, eser sözleşmeleri, ortaklık davaları) dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
-Tüketici Davaları: Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklar için de dava şartı arabuluculuk geçerlidir.
-Kira Hukukundan Kaynaklanan Bazı Davalar: Kira ilişkisinden doğan; kira bedelinin belirlenmesi, uyarlama, kira sözleşmesinin feshi (tahliye dahil), kira alacağı gibi uyuşmazlıklarda da arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.
Not: Aile hukukundan kaynaklanan (boşanma, velayet, nafaka gibi) uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu değildir, ihtiyaridir. Ancak taraflar, boşanma davası devam ederken belirli konularda (örneğin mal paylaşımı) anlaşmak için arabulucuya başvurabilirler .
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Süreç genel hatlarıyla şu aşamalardan oluşur :
-Başvuru: Taraflardan biri, arabuluculuk merkezine veya serbest arabulucuya başvurur. Zorunlu hallerde, dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvuru yapılır.
-İlk Toplantı: Arabulucu, tarafları bilgilendirir ve sürecin kurallarını anlatır.
-Müzakereler (Ortak ve Özel Oturumlar): Arabulucu, taraflarla birlikte veya ayrı ayrı görüşerek ihtiyaç ve menfaatleri tespit eder.
-Anlaşma veya Anlaşmama: Taraflar bir çözümde uzlaşırsa, bu durum bir anlaşma tutanağı ile belgelenir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanak düzenlenir . Zorunlu arabuluculukta, bu son tutanak dava dosyasına eklenir.
-İcra Edilebilirlik: Tarafların anlaşması halinde, anlaşma belgesi mahkemeden "icra edilebilirlik şerhi" alınmak suretiyle ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanır ve cebri icra yoluyla uygulanabilir .
Samsun BCA Hukuk ve Danışmanlık Olarak Yanınızdayız
Av. Besim Can Akbaş liderliğindeki ekibimiz, arabuluculuk süreçlerinde müvekkillerimize en doğru stratejiyi belirlemekte ve haklarını korumakta rehberlik eder. İster zorunlu bir arabuluculuk sürecinde isteyin, ister ihtiyari bir uyuşmazlığın çözümünde, hukuki danışmanlık ve temsil hizmetimizle yanınızdayız.
Bir uyuşmazlık yaşamanız halinde, dava yoluna gitmeden önce size en uygun çözümü birlikte değerlendirelim.
Samsun BCA HUKUK VE DANIŞMANLIK
Av. Besim Can AKBAŞ